Terapia EMDR (Eye Movement Desensitization and Reprocessing) to forma psychoterapii ukierunkowana na przetwarzanie trudnych i traumatycznych doświadczeń, które nadal wpływają na sposób przeżywania emocji, myślenia o sobie oraz funkcjonowania w codziennym życiu.
Metoda została opracowana przez amerykańską psycholożkę Francine Shapiro i jest obecnie wykorzystywana przede wszystkim w pracy z traumą oraz zaburzeniami związanymi ze stresem.
Nazwa EMDR oznacza odwrażliwianie i przetwarzanie za pomocą ruchów gałek ocznych. Ruchy oczu są jednak tylko jednym z możliwych sposobów stymulacji bilateralnej — w zależności od potrzeb pacjenta terapeuta może wykorzystywać również naprzemienne bodźce słuchowe lub dotykowe.
mechanizm
Na czym polega terapia EMDR?
Wydarzenia, które są szczególnie trudne, zagrażające lub przekraczają możliwości radzenia sobie danej osoby, mogą zostać niewystarczająco przetworzone przez system pamięci. W efekcie wspomnienie może nadal wywoływać bardzo silne reakcje emocjonalne i fizjologiczne, mimo że samo wydarzenie należy już do przeszłości.
Osoba może wtedy reagować na określone sytuacje tak, jakby zagrożenie nadal trwało. Pojawiają się między innymi:
- natrętne wspomnienia lub obrazy
- koszmary senne
- silny lęk w odpowiedzi na określone bodźce
- nadmierna czujność i reakcje przestrachu
- unikanie miejsc, osób lub sytuacji przypominających o wydarzeniu
- poczucie winy, wstydu lub bezwartościowości
- trudności w relacjach
- objawy somatyczne towarzyszące napięciu i lękowi.
W terapii EMDR pacjent, pozostając w kontakcie z terapeutą i korzystając z wcześniej wypracowanych sposobów regulacji emocji, kieruje uwagę na wybrane elementy trudnego doświadczenia. Jednocześnie stosowana jest stymulacja bilateralna, a celem procesu jest takie przetworzenie wspomnienia, aby przestało ono wywoływać nadmiernie silną reakcję emocjonalną i fizjologiczną.
EMDR nie polega na wymazywaniu wspomnień. Celem terapii nie jest zapomnienie o traumatycznym wydarzeniu, ale zmiana sposobu, w jaki jest ono przechowywane i przeżywane. Wspomnienie pozostaje częścią historii pacjenta, jednak nie musi już powodować tak silnego cierpienia.
wsazania
Dla kogo przeznaczona jest terapia EMDR?
EMDR jest szczególnie często stosowana w pracy z osobami, które doświadczyły wydarzeń traumatycznych lub długotrwałych doświadczeń o charakterze obciążającym.
PTSD — zespół stresu pourazowego
Jednym z najlepiej poznanych zastosowań EMDR jest terapia zespołu stresu pourazowego. Objawy mogą pojawić się między innymi po wypadkach komunikacyjnych, przemocy, napaści, katastrofach, doświadczeniach wojennych czy innych wydarzeniach zagrażających życiu lub zdrowiu.
Traumy relacyjne i przemoc
EMDR może być również wykorzystywana w pracy z osobami, które doświadczyły przemocy fizycznej, psychicznej lub seksualnej, a także długotrwałego zaniedbania emocjonalnego. Szczególnego znaczenia nabiera wówczas odpowiednie przygotowanie do terapii oraz dostosowanie tempa pracy do możliwości pacjenta.
Traumy z dzieciństwa i doświadczenia rozwojowe
Nie wszystkie doświadczenia traumatyczne są pojedynczymi wydarzeniami. Czasami trudności wynikają z wieloletniego funkcjonowania w środowisku pozbawionym poczucia bezpieczeństwa, przewidywalności i odpowiedniej opieki. Terapia może wówczas obejmować pracę zarówno z konkretnymi wspomnieniami, jak i z utrwalonymi przekonaniami dotyczącymi siebie, innych ludzi i świata — np. „jestem bezwartościowa”, „nie mogę nikomu ufać”, „jestem bezradna” czy „ze mną jest coś nie tak”.
Lęk i inne trudności związane z doświadczeniami traumatycznymiTechniki EMDR mogą być stosowane również jako element szerszego procesu psychoterapeutycznego u osób doświadczających nasilonego lęku, napadów paniki, trudności związanych z określonymi wspomnieniami czy silnych reakcji na sytuacje przypominające wcześniejsze doświadczenia.
kwalifikacja
Czy EMDR jest odpowiednia dla każdego?
Nie każda osoba potrzebująca pomocy psychologicznej będzie wymagała terapii EMDR. Dobór metody powinien być poprzedzony diagnozą i oceną aktualnego funkcjonowania pacjenta.W przypadku złożonej traumy, silnej dysregulacji emocjonalnej, trudności z poczuciem bezpieczeństwa czy licznych współwystępujących problemów terapeuta może najpierw skoncentrować się na stabilizacji, psychoedukacji oraz rozwijaniu umiejętności regulowania emocji. Dopiero później można rozważyć bezpośrednią pracę z traumatycznymi wspomnieniami.Terapia EMDR nie jest więc po prostu techniką, którą stosuje się od pierwszej sesji. Jest ustrukturyzowanym podejściem terapeutycznym, w którym ważne miejsce zajmuje przygotowanie pacjenta, identyfikacja celów terapii, przetwarzanie doświadczeń oraz integracja zmian.
przebieg
Jak wygląda terapia EMDR?
Terapia EMDR jest zazwyczaj prowadzona według ośmiofazowego protokołu:
01
Wywiad i planowanie — zebranie informacji i zaplanowanie terapii
02
Przygotowanie — budowanie poczucia bezpieczeństwa pacjenta
03
Identyfikacja — wspomnień oraz związanych z nimi przekonań, emocji i reakcji fizjologicznych
04
Przetwarzanie — pracy nad wybranymi doświadczeniami
05
Instalacja — bardziej adaptacyjnych przekonań
06
Skanowanie ciała — praca z reakcjami somatycznymi
07
Domknięcie — zakończenie sesji
08
Ponowna ocena — efektów i dalsze planowanie terapii
Istotną częścią procesu jest również monitorowanie aktualnego funkcjonowania pacjenta i dostosowywanie tempa pracy do jego możliwości.
pytanie
Czy trzeba szczegółowo opowiadać o traumie?
Nie zawsze. Jedną z istotnych cech EMDR jest to, że pacjent nie musi za każdym razem szczegółowo opowiadać całej historii traumatycznego wydarzenia. Terapeuta pracuje z określonymi elementami doświadczenia, a sposób i zakres ich ujawniania dostosowuje do potrzeb oraz możliwości pacjenta.
Nie oznacza to jednak, że terapia zawsze jest łatwa. Praca z trudnymi wspomnieniami może wiązać się z przejściowym nasileniem emocji, dlatego tak ważne są odpowiednie przygotowanie, bezpieczeństwo terapeutyczne i profesjonalne prowadzenie procesu.
dowody
Czy EMDR jest terapią opartą na dowodach naukowych?
EMDR jest jednym z podejść wykorzystywanych w leczeniu PTSD, a jego skuteczność była przedmiotem licznych badań klinicznych. Metoda została uwzględniona w rekomendacjach dotyczących leczenia PTSD przez szereg organizacji i instytucji zajmujących się zdrowiem psychicznym.
Warto jednak pamiętać, że skuteczność psychoterapii zależy nie tylko od zastosowanej metody, ale również od właściwej diagnozy, kwalifikacji do terapii, doświadczenia terapeuty, relacji terapeutycznej oraz indywidualnej sytuacji pacjenta.
EMDR nie zmienia przeszłości. Może jednak pomóc zmienić sposób, w jaki przeszłość wpływa na teraźniejszość.
Jeżeli doświadczasz skutków traumatycznych wydarzeń, nie musisz samodzielnie decydować, czy EMDR będzie dla Ciebie odpowiednią formą terapii.
Pierwszym krokiem może być konsultacja psychologiczna lub psychoterapeutyczna, podczas której wspólnie ocenimy Twoje potrzeby i ustalimy najbardziej odpowiedni sposób pracy.
Kliknij tutaj